على اصغر شميم
238
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
رسيد . طبق قرارداد جديد ، ايران قريهى فيروزه را به روسيه واگذاشت و روسيه تزارى چند قطعه زمين و يك دهكده به نام حصار را كه طى عهدنامهى تركمانچاى از ايران منتزع نموده بود در كرانهى راست جنوبى رود ارس به ايران باز داد . پس از عقد قرارداد مزبور محمد صادق خان قاجار امير تومان ( امين نظام ) از طرف ايران مأمور شد كه با نمايندگان روسيه در تحديد حدود همكارى كند . اين نماينده در تاريخ 27 رجب سال 1311 قمرى ( 1894 ميلادى ) در قريهى حصار ( كه طبق قرارداد جديد در عوض فيروزه به ايران باز داده شده بود ) پروتكلى با نمايندگان روسيه دربارهى توضيح و تفسير مواد قرارداد جديد امضا نمود . دو پروتكل ديگر يكى در 21 جمادى الاولى سال 1312 قمرى ( 8 نوامبر 1894 ميلادى ) عشقآباد ديگرى در 22 جمادى الاولى 1312 قمرى ( 9 نوامبر 1894 ميلادى ) دربارهى توضيح و تفسير خط سرحدى به امضاى محمد صادق خان امير تومان و نمايندهى دولت روسيه رسيد . عليرغم قرارداد و پروتكلهاى متعدد فوق الذكر ، بهانهجويى روسها براى تجاوز و تعدى به خاك ايران و اتباع مرزنشين ايران تا بروز انقلاب اكتبر روسيه در 1917 ميلادى ( 1336 قمرى ) ادامه يافت . جزاير آشوراده تركمانان ساكن ساحل چپ اترك با قايقهاى بادى خود ، اغلب از جزاير آشوراده واقع در دهانهى خليج گرگان به سواحل مازندران رفتوآمد مىكردند و گاهى نيز دستبردى به كالا و انبارهاى تجارتى بنادر واقع در مسير خود مىزدند . دربار ايران مىخواست جزاير آشوراده را از وجود تركمانان سركش پاك كند ولى چون طبق عهدنامهى تركمانچاى از حق كشتىرانى در درياى خزر محروم شده بود ، ناچار محمد شاه از دولت روسيه براى تنبيه تركمانان ساكن آشوراده كمك خواست و تزار روس دو كشتى جنگى براى كمك به نيروى ايران فرستاد . پيش از آنكه كشتىهاى روسى به كرانههاى ايران برسند ، اردشير ميرزا كه مأمور سركوب كردن تركمانان بود ، آنان را شكست داد و كرانههاى جنوب شرقى درياى خزر را از شر دستبرد قيات ، رئيس طايفهاى از تركمانان مزاحم نجات بخشيد و به مازندران بازگشت . كشتىهاى جنگى روسيه در اين ماجرا نه تنها كمكى به ايران نكردند ، بلكه پس از رسيدن به خليج حسينقلى بناى دادوستد و دوستى با تركمانان گذاشتند و از سال 1256 قمرى ( 1840 ميلادى ) در جزاير آشوراده لنگر انداختند و آن جزاير را به صورت پايگاه دريايى روسيه درآوردند .